Jinekolojik Operasyonlar

Karın bölgesine yapılan küçük kesilerden, kamera ve özel aletlerle gerçekleştirilen cerrahi yöntemdir. Uygunluğu vakaya göre değerlendirilir.

İyileşme; operasyonun türüne, uygulanan yönteme ve kişiye göre değişir. Genel olarak bir gün hastanede kalınır ve ertesi gün taburculuk planlanır; günlük yaşama çoğunlukla 2-3 günde, çalışma hayatına yaklaşık 10 günde dönülür. Operasyonlardan sonra ortalama 1,5 ay boyunca ilişki, havuz ve deniz önerilmez. Rahim alma ve sarkma ameliyatlarından sonra ilk 6 ay 5 kilodan ağır yük kaldırılmaması istenir. Kişiye özel iyileşme planı ameliyat öncesi değerlendirmede belirlenir.

Rahim alma ameliyatı hem açık hem de kapalı (laparoskopik) yöntemle yapılabilir; hangisinin uygun olduğu kitlenin boyutuna, eşlik eden bulgulara ve muayene sonucuna göre belirlenir. Kapalı yöntemde ameliyat yaklaşık 1,5-2 saat sürer. Tıbbi literatürde, uygun vakalarda kapalı yöntemde ağrı, enfeksiyon ve kanama riskinin daha düşük olabileceği ve ayağa kalkmanın daha erken gerçekleşebileceği bildirilmektedir. Her vaka kapalı yönteme uygun olmayabilir; bu nedenle yöntem kararı ameliyat öncesi değerlendirmeyle verilir.

Rahim karın içinde yer alan bir organdır; cinsel ilişkinin gerçekleştiği organ olan vajina ameliyatta korunur. Bu nedenle rahim alındıktan sonra cinsel işlevde kayıp beklenmez. Histerektomi kararı yine de çok yönlüdür; adet görmenin sona ermesi, yumurtalıkların korunup korunmayacağı ve olası hormonal etkiler gibi başlıklar kişinin durumuna göre ayrıntılı değerlendirilir. Cerrahi dışı seçenekler de aynı değerlendirmede ele alınır.

Her kist ameliyat edilmez. Kistin yapısı, şekli ve boyutu değerlendirilir; muayenenin yanında bazı kan tahlilleri istenir. Şüpheli bulgu varsa kistin alınması gerekir. Boyut açısından menopoz öncesi dönemde 8 cm ve üzeri, menopoz sonrasında 5 cm üzeri kistlerde ameliyat gündeme gelir.

Çikolata kistinde ameliyat; doğum kontrol ilacına veya ağrı kesiciye rağmen ağrı geçmiyorsa, çocuk istemi varsa ve kist tek taraflıysa düşünülebilir. Her çikolata kisti cerrahi gerektirmez; karar şikâyetlerin şiddeti ve kistin özellikleriyle birlikte verilir. Ameliyattan sonra kist tekrarlayabilir. Nüks olasılığını azaltmak için cerrahinin yanı sıra kök nedene yönelik önlemler planlanır.

Miyomlar sık görülür ve her miyom ameliyat gerektirmez. 8 cm üzerindeki, rahme baskı yapan, aşırı kanama ve ağrıya yol açan, komşu organlara bası oluşturan veya hızlı büyüyen miyomlarda cerrahi değerlendirilir. Ameliyattan sonra miyom tekrarlayabilir; bu nedenle nüks riskini azaltmaya yönelik kök neden temelli önlemler de tedavi planına eklenir.

Adet arası leke tarzı kanama; rahim içi polip, rahim içi enfeksiyon ya da sezaryen izinde oluşan cep (istmosel) nedeniyle görülebilir. Nedeni ayırt etmek için muayene ve gerekli görüntülemeler yapılır. Sezaryen cebi, uygun vakalarda histeroskopi ile karın kesisi olmadan düzeltilebilir. Polip ile rahim içine doğru büyüyen miyom gibi kitleler de aynı yöntemle alınabilir.

HPV pozitif olan kişilerde de aşı koruma sağlayabilir; bu nedenle aşı yalnızca virüsle hiç karşılaşmamış kişilere özel değildir. Aşının koruyuculuğu erken yaşta yapıldığında daha yüksektir, ileri yaşlarda azalır. Genellikle dokuz valanlı aşı önerilir ve 0., 2. ve 6. aylarda üç doz olarak tamamlanır. Aşı kararı ve doz şeması yaşa, mevcut bulgulara ve hekim değerlendirmesine göre planlanır.

İlişki sonrasında ortaya çıkan kokulu akıntı çoğunlukla vajina florasının bozulduğunu gösterir. Değerlendirme sırasında, eşlik eden bulgulara göre HPV testi de istenebilir. İlişki sonrasında vajinal duş uygulanmamalıdır; bu alışkanlık florayı daha da bozar. Tedavi hekim kontrolünde planlanır ve gerektiğinde eşin tedavisi de gündeme gelir.

Öncelikle hekime başvurup detaylı muayene olmak ve smear testi yaptırmak gerekir. Smearda bir problem saptanırsa bu ayrıca değerlendirilir. Smear normal olduğu hâlde HPV taşıyıcılığı varsa, rahim ağzının büyütme altında incelendiği ve gerektiğinde parça alındığı kolposkopi önerilir. Tip 16, 18 ve diğer yüksek riskli tiplerde takip aralığı kişiye göre planlanır.

Bağışıklık sistemi güçlü olduğunda vücudun virüsü kendiliğinden temizlemesi mümkündür; bu süreç kişiden kişiye değişir ve her durumda gerçekleşeceği garanti edilemez. Evde yapılabileceklerin başında sigarayı bırakmak, doğum kontrol hapı kullanımını hekimle gözden geçirmek ve ilişkide prezervatif kullanmak gelir. Bağışıklığı destekleyen takviyeler kendi başına değil, hekim değerlendirmesi ve kontrolü altında planlanmalıdır. Bu dönemde smear ve kontrol takibini aksatmamak önemlidir.